Manuel Rivas García

 

Breve ollada retrospectiva

Manuel Rivas Garcia

Manuel Rivas García
(Distriz, Vilalba,Lugo, 1947)
Seminarista: 1958-1967

Os comezos

Corría o verán do 1958 cando un reducido grupo de rapaces nos xuntabamos en Vilalba acompañados dos nosos pais e dalgún crego para coller o bus da empresa Ribadeo que nos levaría no mes de xullo a facer o cursiño de ingreso no Seminario. Naquela España da posguerra non había moitas alternativas para escoller. Tan so había nove anos que rematara a guerra en Europa e a situación da posguerra en España non era mellor. Galiza era marcadamente rural cunha economía de subsistencia. Dende esa perspectiva hai que comprender o extraordinario esforzo que supoñía para a maioría dos labregos pagar os estudos fora da casa a calquera dos seus fillos. Nese contesto dunha economía deprimida compre salientar o papel que xogan os Seminarios como centros de promoción das clases baixas para formar líderes relixiosos ou persoas cuns valores humanos que en moitos casos van a ter un papel relevante na sociedade. Capacidade de traballo, disciplina, responsabilidade, solidariedade, honestidade, son todos eles valores que se inculcaron dende moi novos e que tenden a manterse ao longo da vida. Nese sentido o Seminario deixou unha fonda pegada en todos os seus alumnos.
O proceso educativo tiña tres grandes fases: humanidades, filosofía e teoloxía, que a min me recorda certos parecidos cos tres niveis de discípulos en busca da perfección que tiña o sabio Pitágoras (acusmáticos, matemáticos e físicos), salvadas tanto as finalidades do saber e da vida como o gran aprecio que aqueles tiñan pola ciencia e, sobre todo a matemática, que por desgracia non tiña ningún parangón nos seminarios, que sempre se amosaron bastante refractarios á ciencia. Dos seminarios saíron bos humanistas, profesores de linguas clásicas, filósofos, historiadores e algún médico. Pero cantos matemáticos, físicos, químicos ou biólogos? Na miña dilatada experiencia docente de Instituto teño que rebuscar na memoria para sacar os escasos exemplos que coñezo que non veñen senón a confirmar a regra. A ciencia foi a asignatura pendente naquel período humanístico que tivemos. Os profesores que nos ensinaron matemáticas, física e química ou ciencias naturais eran autodidactas – D. Xaime Cabot e D. Xosé Cascudo- e é moi loable o esforzo que tiveron que facer para impartir aquelas materias para as que non recibiran a formación que se requiría. Recordo o inxenio de Cascudo construíndo un pequeno telescopio e outros aparatos para facer experimentos no laboratorio de física e química e por sorte nunca houbo unha explosión nin pasou nada, pola súa prudencia.

Lourenzá

A educación en Lourenzá era dura, férrea. O centro estaba dirixido por quen -segundo el dixera- fora alférez provisional durante a guerra de Franco e mandábao “manu militari”. Os domingos levantábanos da cama con marchas marciais, como o Himno da Lexión, O Sitio de Zaragoza, o himno dos paracaidistas e similares. Cando anos máis tarde fixen a mili, parecía que todo me soaba como se xa antes o vivira: aliñarse en filas, revisión de utensilios e dos propios uniformes. Cambiaba o uniforme. Lembro as longas filas naquel patio do vello convento e o vicerreitor cunhas chaves grandes na man pasaba detallada revista das uñas das mans e se algunha estaba negra ou longa recibía un “chavazo” que ao cabo dunhas horas se poñía negra de verdade. A continuación viña a revista de palanganas e ouriñais. Os que non as tiñan limpas, baixaban ao patio -hoxe aberto- a fregalas con area. As clases de latín que daba en segundo facíaas especialmente difíciles polos exemplos absurdos que poñía. Na clase habitualmente había “manteiga da fraga”, como diciamos. Lembro unha ocasión que lle preguntou a un compañeiro a lección, pero non a sabía. O compañeiro era un deportista pequeno pero moi áxil. O profesor tratou de arrearlle un sopapo con toda a gana, pero chocou no cóbado do rapaz. Lanzoulle outro e correu a mesma sorte e así o intentou varias veces sen que fose capaz de encaixarlle ningunha. Todos nos riamos do ben que boxeaba o noso colega ata que nun dos intentos saltoulle a aquel home algo aloucado o cristal do reloxo ao centro da clase e entón parou. Celebramos aquelo durante días como unha vitoria propia. Era curioso o poder que se arrogaba aquel home que so daba latín en segundo curso. A quen consideraba que debía suspender a súa asignatura, aínda que tivese aprobadas as outras e mesmo con boas, impedíalle presentarse ao exame final dando como resultado suspenso en todo o curso, cun total desprezo as cualificacións dos outros profesores.
Pero aínda que o xefe era así, é de xustiza recoñecer o labor que moi dignamente levaron a cabo outros profesores que estaban a todas horas ben nas clases ou nos recreos ou percorrendo quilómetros con nos polo fermoso val de Lourenzá. Alí nos empezaron a inculcar o valor do traballo ben feito, do silencio e reflexión, do exercicio físico, disciplina, do diálogo, lectura en voz alta arredor do patio unha vez por semana, etc. Logo estaba o director espiritual que contrarrestaba a dureza daquel internado.

Adolescencia mindoniense

Trala drástica criba de segundo curso de latín, empezabamos en Mondoñedo. Creo que no cursiño de ingreso eramos como uns 70 ou quizais algún máis; pero a Mondoñedo so chegamos menos de 40, se non me falla a memoria. No Menor de Mondoñedo estudábamos tres cursos para completar o ciclo de Humanidades. O paso era significativo polo que supoñía entrar nun ámbito máis normalizado e racional. Eramos adolescentes e había interese por parte do profesorado en cultivar certas cualidades alén do académico. O deporte cultivábase moito: fútbol, voleibol, a xincana ciclista que había polo S. Nicolás e o mesmo baloncesto que introducira Navarro Antón cando xa estabamos no último curso. De vez en cando proxectaban unha película ( unha ou duas por curso?) moi revisada pola censura. Contaban que un ilustre cóengo, tras proxectarse unha pía película na que saía unha muller, mandou levar aos seminaristas á capela a rezar porque “entrou o demo no Seminario”, dicía.
Lembro con gusto aquelas clases nas que Uxío García Amor nos ensinaba a redactar e as excelentes redaccións do compañeiro Luis Manuel; a memoria de Melchor, capaz de repetir unha páxina enteira do libro de historia de cuarto e sobre todo a de Trashorras que nos deixou a todos pasmados cando na clase de ciencias naturais de Cascudo -xa sería en primeiro de Filosofía- repetiu aquela interminable lista de clasificación das plantas sen omitir unha coma. Creo que lle dedicaramos un merecido aplauso.
Co profesor de latín de cuarto -D. José María Fernández- tiñamos unha clase semanal na que por uns minutos nos facía sentirnos oradores romanos arengando aos compañeiros dende a tarima cun anaco memorizado do Pro Milone de Cicerón. Era o momento de perder o medo a falar en público.
Tamén empezabamos a facer os primeiros ensaios no teatro. Lembro que trouxeramos un cabalo e un burro para facer unha representación dalgunha paisaxe do Quixote na que eu intervira con Pérez García. Fora un espectáculo curto pero simpático para todos que miraban atónitos a escena.
Durante a estancia no Menor, produciuse un acontecemento cuxo alcance non sospeitabamos. Refírome ao Concilio Vaticano II. O día 11 de outubro de 1962 tivo lugar a solemne inauguración en Roma. O Seminario alugara varios autobuses que nos levaran a Vilalba a podela ver por televisión xa que en Mondoñedo aínda non se fixera o repetidor . Non imaxinábamos as consecuencias que traería para unha igrexa bastante pechada en si naqueles momentos.

Xuventude rebelde: a primeira folga, os Preukas…
O paso a Filosofía, ao Maior (no ano 63) era todo un acontecemento que nun comezo nos enchía de fachenda posto que se adquiría maior liberdade e independencia. Cada un tiña a súa habitación e mesmo podía fumar, cousa loxicamente prohibida no Menor. Tivemos a enorme sorte de atopar alí a unha persoa excepcional, que certamente deixou unha forte pegada en nós. Refírome a Dino Pacio, que durante tres anos nos dirixiu.
En primeiro de Filosofía impartía Lóxica e Crítica D. José María Fernández, que era cóengo dende facía pouco tempo. Estreábase con nós como profesor de Filosofía e xa avanzado o primeiro trimestre as cousas poñíanse cada vez peor. As clases eran en latín- como era habitual entón- de moitos conceptos dábanos a veces de tres a cinco definicións que creaban máis confusión aínda. As respostas as preguntas non axudaban a aclarar os problemas creándose un ambiente cada vez máis enrarecido e que terminou por poñernos de acordo e plantarnos na clase e non contestar cando nos preguntase. A tensión incrementouse e o problema transcendeu á aula. Non estabamos dispostos a asistir a clase se non cambiaba radicalmente de actitude o profesor. A situación era insostible. Falamos o problema con Dino Pacio que era o responsable dos cursos de Filosofía, quen comprendeu e apoiou a nosa posición ao igual que algúns outros profesores. Enterado o Bispo Argaia, chamounos ao Pazo episcopal e foi chamando un a un, moi enfadado e por veces mesmo irritado de que uns “mocosos” se atrevesen a desafiar a autoridade dun cóengo e mesmo a súa. Eramos conscientes de que o asunto era moi grave e que podiamos ser botados de Seminario. Recordo que Dino nos dixera que se botaban algún, el tamén se marcharía. Ese apoio decidido deunos moitos folgos. Aguantamos a tensión e mantivémonos firmes na nosa decisión. O resultado foi moi positivo: as clases seguiron en castelán e en adiante so se daría unha definición de cada concepto, rematando o curso en paz e harmonía. Sen que pretenda atribuírnos méritos, pero tampouco quitar valor ao coraxe que tivemos e o apoio que logramos, debeu ser a primeira folga que se fixo no Seminario de Mondoñedo.
As clases de grego que nos daba Edelmiro Bascuas son dignas de recordarse. Traduciramos completo o Edipo Rei, de Sófocles. Lograra crear en gran parte de nos unha paixón polo grego. Mesmo pensaramos na posibilidade de representar a obra de teatro. As súas respostas nas clases eran pausadas pero sempre cargadas de razóns. Volveriamos a telo de profesor no último curso de Filosofía onde traducimos a Ilíada e Odisea de Homero para o exame de Preuniversitario.
O terceiro de Filosofía foi especialmente intenso xa que ademais das asignaturas do curso aceptamos preparar as de Preuniversitario. Xa preto do final, a maioría decidiu presentarse á reválida de sexto, pero previamente era preciso convalidar os estudos no Instituto de Lugo. Pero iso custaba unha cantiade importante que moitas familias non podían sufragar. Todo o enorme esforzo feito por profesores e alumnos podía quedarse en nada para ledicia de moitos que vían con malos ollos aquela aventura. O esforzo de moitos profesores para conseguir cartos e a xenerosidade dalgúns deles que puxeron importantes cantidades de diñeiro do seu peto nunca o agradeceremos bastante. Todo o que se diga nese sentido é pouco. Todos os profesores que non cito aquí merecen o noso recoñecemento, pero ese reducido grupo que tanto se esforzou ao lado de Dino para sacar adiante este proxecto tan aventurado merece a nosa homenaxe e gratitude. Por certo, hai que dicir que o día de San Pedro de 1966 retornamos a casa dende Lugo cheos de ledicia porque aquela experiencia fora todo un éxito para nos e todos aqueles que creron en nos.
Pero neste trienio non so contou o académico, tamén se desenvolveron moitas actividades. Houbo grupos de teatro, de gaita, de inglés etc. Fixéranse os fogares dos filósofos e de teólogos. Xa se incorporara unha tv, había algunha conferencia, pequenas representacións de teatro, música etc. Neste contexto xurdiran os “Preukas” formados por Caruncho, X. Leal e Paco Conde. Eles incorporaron aquela música que xurdía nos sesenta e dábanlle un aire alegre e xuvenil a nosa convivencia. Tamén destacaron o grupo de gaitas que formaban os irmás Chao, un deles capaz de tocar varios instrumentos a un tempo.
Compre subliñar tamén as reunións quincenais (?) que tiñamos baixo a dirección de Dino. Seguindo a obra de Ch. Moeller, Literatura y siglo XX, expoñía o pensamento dalgún escritor francés do século XX á vez que se lía a súa obra. Aquelas charlas ás que seguían preguntas e discusións, unidas ás clases de Socioloxía e Ética abriron as nosas mentes aos problemas do mundo no que viviamos e posibilitáronnos a superación dunha escolástica obsoleta á vez que descubrimos en nos unha sede por ler e informarnos do que pasaba no mundo que nos rodeaba.
Aínda fixemos primeiro de Teoloxía onde o Profesor Arsenio Ginzo se estreou con nos. As súas clases non reproducían ningún manual; máis ben semellaban de suma actualidade, froito da constante lectura de obras recentes que citaba. Tampouco podemos esquecer as clases amenas de Historia da Igrexa do rector Xusto Trashorras, as de Escritura de Uxío G. Amor, as de Moral de Angel Paz ou as de Pentateuco de Gumersindo Cuadrado.
Tras aquel curso, marchariamos a Salamanca onde todos rematamos Teoloxía, pero so tres chegarían a ordearse sacerdotes. O resto seguiriamos diferentes camiños.
Queda toda unha ringleira de grandes e queridos profesores que sería prolixo citar, que todos eles en maoir ou menor grao, cas capacidades que tiñan, deron o mellor de si tanto en coñecementos como co exemplo dunha vida de laboriosidade e honradez. Cando tralos anos nos miramos no espello da vida aínda notamos a pegada que aqueles anos mozos deixaron en nos. Podemos ao cabo erguer a cabeza con humilde satisfacción e dicirlles aos vellos mestres: grazas, o esforzo da semente non foi en van.

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *